Yapay zeka teknolojilerinin hızla yaygınlaşmasıyla birlikte düzenleyici çerçeve ihtiyacı da artıyor. TBMM'ye sunulan tasarı, yüksek riskli AI sistemlerinin sınıflandırılması, şeffaflık yükümlülükleri ve denetim mekanizmalarını içeriyor.
Tasarının Ana Çerçevesi
Hazırlanan tasarı, yapay zeka sistemlerini dört risk kategorisine ayırıyor: kabul edilemez risk, yüksek risk, sınırlı risk ve minimal risk. Bu kategorilendirme Avrupa Birliği'nin AI Act düzenlemesi ile paralellik gösteriyor.
Yüksek riskli sistemler arasında sağlık teşhisinde kullanılanlar, işe alım kararlarını etkileyenler ve kritik altyapıyı yöneten sistemler yer alıyor. Bu kategorideki uygulamalar zorunlu uyum belgesi ve yıllık denetime tabi olacak.
Sektör Tepkisi
Sektör temsilcileri, düzenlemenin inovasyonu kısıtlamayacak şekilde tasarlanması gerektiğine dikkat çekti. Türkiye Yapay Zeka Derneği başkanı yaptığı açıklamada, tasarının bazı maddelerinin KOBİ'ler için ciddi uyum maliyetleri yaratabileceğini vurguladı.
Startup ekosisteminden gelen temel eleştiri ise yabancı sağlayıcılarla yerel girişimler arasında adil rekabet koşullarının korunması yönünde. Fiyat hesaplamalarının açık olmaması durumunda yerel oyuncuların dezavantajlı konuma düşebileceği belirtiliyor.
Akademik Değerlendirme
Akademisyenler ise etik kurullarının rolünün netleştirilmesi gerektiğini vurguladı. Boğaziçi ve ODTÜ'den beş öğretim üyesinin imzaladığı ortak görüş belgesinde, bağımsız denetim organının hangi kurumun çatısı altında yer alacağının açık olmadığı belirtildi.
Belge ayrıca, tasarının "algoritma açıklanabilirliği" tanımının muğlak olduğuna dikkat çekti. Bu belirsizlik, sistem geliştiricileri için öngörülemez uyum yükümlülüklerine yol açabilir.
Uluslararası Karşılaştırma
Uzmanlara göre tasarı, AB düzenlemesiyle büyük ölçüde uyumlu ancak bazı önemli farklılıklar içeriyor. Türkiye tasarısında veri yerliliği şartı daha esnek yazılmış durumda. Buna karşın, yabancı AI sağlayıcıları için zorunlu temsilcilik yükümlülüğü eklenmiş.
Amerika Birleşik Devletleri'nin ise eyalet bazlı farklı düzenlemeleri nedeniyle karşılaştırma daha karmaşık bir görünüm arz ediyor. Beyaz Saray'ın 2024 tarihli başkanlık kararnamesi ile Türkiye tasarısı arasındaki temel farklar önümüzdeki günlerde yayımlanacak akademik bir çalışmada ele alınacak.
Sonraki Adımlar
Tasarı önce ilgili komisyonda görüşülecek, ardından genel kurula gelecek. Komisyon aşamasında tüm paydaşların görüşü dinlenecek; sektör derneklerinin, akademisyenlerin ve sivil toplum kuruluşlarının katkıları resmi kayda geçirilecek.
Yürürlük tarihi için 12-18 ay arasında bir geçiş dönemi öngörülüyor. Bu sürede mevcut AI ürün ve hizmetlerini sunan şirketler, yeni düzenlemelere uyum için gerekli adımları atabilecek.